Nowy 2017

Z okazji Nowego Roku życzymy wszystkiego dobrego - 

zdrowia, radości, sukcesów i spełnienia marzeń!

98. rocznica wybuchu Powstania Wielkopolskiego

Jutro jest ważny dzień - rocznica wybuchu Powstania Wielkopolskiego. Świętujmy, gdziekolwiek będziemy! To już 98 lat. 

Zdrowych spokojnych Świąt

Z okazji nadchodzących Świąt Bożego Narodzenia

życzymy zdrowia, szczęścia i radości

w tym wyjątkowym czasie!

Towarzystwo Pamięci Powstania Wielkopolskiego

1918/1919

Dobosze rozdane!

12 grudnia 2016 roku w Pałacu Działyńskich na poznańskim Starym Rynku rozdano honorowe nagrody Zarządu Głównego Towarzystwa Pamięci Powstania Wielkopolskiego. 

Nagroda jest przyznawana już od 20 lat. Wśród laureatów są m.in. prof. Janusz Karwat czy dr Marek Rezler. W tym roku statuetki za popularyzację Powstania Wielkopolskiego otrzymali dr Stanisław Jędraś, Wojciech Kicman, Zbigniew Zwierzykowski oraz Muzeum Okręgowe w Lesznie. 

Dr Stanisław Jędraś –  doktor nauk geograficznych, emerytowany nauczyciel, regionalista i społecznik zasłużony dla kultywowania pamięci o Powstaniu Wielkopolskim 1918/1919 w południowej Wielkopolsce. Jest autorem i współautorem kilkuset publikacji dotyczących regionu leszczyńskiego. Do najważniejszych należą:

„Kalendarium Miasta Leszna”, „Słownik Biograficzny Leszna”, „Franciszek Rajewski - zasłużony pedagog”, „Osieczna i jej dzieje”, „Gmina Osieczna”, „Zeszyty Osieckie”, „Gmina Pakosław: zielona kraina nad Orlą”. Posiada w swoim dorobku wiele publikacji dotyczących Powstania Wielkopolskiego, m.in. :

publikacje książkowe :

„80. rocznica powrotu Rawicza do Polski”,

„Miasto i gmina Bojanowo [pow. Rawicz]”,

„Miejska Górka [pow. Rawicz] w Powstaniu Wielkopolskim”,

„Ziemia rawicka w powstaniu wielkopolskim 1918- 1919”,

„Gmina Lipno”,

artykuły powstańcze (głównie w „Panoramie Leszczyńskiej”), a wśród nich m.in:

„ 5 Stycznia”

„Bitwy o Rawicz : powstanie wielkopolskie”,

„Drugi pogrzeb osieckich powstańców”,

„Jak powstańcy rozbroili niemiecki patrol”,

„Przed 70 laty [w Słupi Kapitulnej, pow. Rawicz]”,

„Trudny dzień”

„Wydarzenia w Miejskiej Górce [pow. Rawicz] na przełomie 1918/1919 roku”

„Zielona Wieś [pow. Rawicz] w Powstaniu Wielkopolskim”,

„Chorąży Wincenty Brzeskwiniewicz”,

„Kapelan powstańców [wielkopolskich na ziemi rawickiej]”,

„Powstaniec Franciszek Mądry”,

„Bernard Śliwiński”,

„Powstaniec Stanisław Węcłaś [1885-1941]”,

„Powstaniec i społecznik : Kazimierz Wrzeszcz ze Śląskowa [pow. Leszno]”,

„Archiwum fotograficzne”,

„Działalność ks. prałata Pawła Steinmetza -1876-1940- patrioty i powstańca”

Stanisław Jędraś jest również uznanym prelegentem. Wielokrotnie wygłaszał referaty związane z historią Powstania m.in. podczas spotkań

z historykami i regionalistami  w poznańskim Odwachu.

           

Wojciech Kicman – regionalista z Piły, długoletni pracowni górnictwa naftowego, instruktor ZHP w stopniu hm. Swoje zainteresowania badawcze skupił na  dokumentowaniu  udziału mieszkańców Piły i pow. pilskiego w Powstaniu Wielkopolskim 1918-1919 jak również wydarzeń z tym związanych. Upamiętnił i upowszechnił przebieg Powstania Wielkopolskiego na froncie północnym w wielu publikacjach, których był autorem i współautorem m.in.: „Powrót orła – Powstanie Wielkopolskie 1918/1919 na Ziemi Pilskiej”, „Pułkownik Kazimierz Rybicki Powstaniec Wielkopolski 1918-1919”, „Powstańcy Wielkopolscy 1918-1919 z Glesna – ks. dziekan Ignacy Kowalski, ppor Emilia Chłapowska, por Mieczysław Chłapowski”, „Ks. Mieczysław Buławski, 19.09.1985 – 18.01.1949”, „Franciszek Murach. Powstaniec Wielkopolski 1918-1919 z Wyrzyska. Patron 6. Drużyny Harcerskiej Sokoły”, „Podporucznik Antoni Knajdek. Powstaniec Wielkopolski 1918-1919  z Łobżenicy”, „Kiedy Ojczyzna wezwała – Powstanie Wielkopolskie 1918-1919 na Ziemi Pilskiej”, „Franciszek Toboła. Powstaniec Wielkopolski i Śląski. Pierwszy prezydent Piły”, „Józef Marciniak 1896 – 1941. Powstaniec Wielkopolski. Strażnik Graniczny. Żołnierz września 1939”. Ponadto Wojciech Kicman opracował 48 biogramów do wydawnictw Zarządu Głównego Towarzystwa Pamięci Powstania Wielkopolskiego „Powstańcy Wielkopolscy. Biogramy uczestników Powstania Wielkopolskiego 1918-1919”oraz ponad 150 biogramów do wydawnictw regionalnych. Jest autorem kilku artykułów w „Kronice Wielkopolski” i „Wielkopolskim Powstańcu”. Wojciech Kicman jest także inicjatorem postawienia obelisków upamiętniających czyn powstańczy w: Białośliwiu, Dębnie, Gleśnie i Pile oraz odsłonięcia tablic pamiątkowych w Kosztowie, Miasteczku Krajeńskim, Wysokiej i Pile. Jest cenionym prelegentem. Popularyzuje Powstanie Wielkopolskie występując

w środkach masowego przekazu i biorąc często udział w spotkaniach środowiskowych, zwłaszcza na terenie szkół.

Zbigniew Zwierzykowski – historyk, regionalista, publicysta i kolekcjoner. Jest absolwentem Wydziału Elektrycznego Politechniki Poznańskiej; piastował szereg funkcji kierowniczych w cementowni KUJAWY. Posiada bogate zbiory pamiątek związanych szczególnie z regionem pałuckim z zakresu numizmatyki, medalierstwa, filokartystyki, falerystyki i bibliofilstwa. Powstanie Wielkopolskie  jest głównym tematem jego zainteresowań historycznych, kolekcjonerskich i publicystycznych.  Jego zbiory w zakresie falerystyki powstańców wielkopolskich i powstańczych organizacji kombatanckich są imponujące i przewyższają zbiory wielu muzeów. Podobnie bardzo bogata jest jego kolekcja medali artystycznych o tematyce powstańczej oraz zbiory bibliograficzne o tej tematyce. Zbiory te udostępniane są publicznie na licznych wystawach organizowanych w szkołach, bibliotekach i muzeach. Wystawy w szkołach łączone są z prelekcjami dla młodzieży, podczas których propaguje wiedzę regionalną

i historyczną, szczególnie dotyczącą zwycięskiego zrywu niepodległościowego Wielkopolan. Prowadzi również działalność publicystyczną. Jest autorem pięciu albumów z dawną ikonografią gmin pałuckich. Publikowanie tych albumów jest zamierzeniem ciągłym i jest obecnie kontynuowane. Jest współautorem nowej monografii miasta Żnina, opracował w niej rozdziały dotyczące przebiegu Powstania Wielkopolskiego oraz rozwoju przemysłu w tym mieście. Rozdział monografii poświęcony wyzwoleniu tego miasta przez Powstańców Wielkopolskich jest najdokładniejszym i najobszerniejszym opracowaniem, jakie w historiografii Polskiej poświęcono temu miastu. Był również współautorem „Słownika biograficznego powstańców wielkopolskich z powiatu żnińskiego”.

Muzeum Okręgowe w Lesznie – instytucja szczególnie zasłużona w kultywowaniu pamięci o Powstaniu Wielkopolskim 1918/1919. Muzeum prowadzi od wielu lat działalność, której celem jest przybliżanie mieszkańcom regionu dziejów  tego zrywu niepodległościowego w południowo-zachodniej Wielkopolsce. Wiedza o Powstaniu  popularyzowana i utrwalana jest m.in. poprzez  gromadzenie różnych pamiątek oraz działalność wystawienniczą i edukacyjną. W budynku Muzeum Okręgowego na pl. Metziga,  na wystawie stałej  „Dzieje Leszna”, zorganizowano ekspozycję ukazującą, przyczyny, przebieg i skutki powstania. Leszczyńskie Muzeum było również organizatorem wielu  wystaw czasowych, w tym dużych rocznicowych np.  z okazji 90. rocznicy wybuchu Powstania, która nosiła tytuł: „W 90. Rocznicę Powstania Wielkopolskiego 1918/1919 – Grupa Leszno”. Z okazji tej rocznicy wydano rocznicowy plakat oraz publikację pt. „W 90-tą rocznicę Powstania Wielkopolskiego 1918/1919”. Od wielu lat pracownicy Działu Historii prowadzą  lekcje muzealne pt. „Powstanie Wielkopolskie 1918/1919”. Prowadzone były i są wykłady dla członków Klubu Seniora, uczestników Uniwersytetu Trzeciego Wieku oraz prelekcje dla młodzieży w Lesznie, Gostyniu, Kościanie i Rawiczu. W ramach współpracy ze szkołami miasta Leszna i regionu, Muzeum, udostępnia materiały promujące Powstanie, które wykorzystywane są przy okazji wystaw okazjonalnych lub uroczystości szkolnych, chociażby z okazji nadania imienia Powstańców Wielkopolskich. M.in. w 2002 r. zorganizowano w Zespole Szkół Gminnych Wijewo w Brennie  wystawę czasową  „Powstańcom cześć i chwała”. W kwietniu 2006 r. zorganizowane zostało w Lesznie, przy współpracy Muzeum, „XV Ogólnopolskie Seminarium Historyków Powstania Wielkopolskiego n.t. Grupa „Leszno” Powstania Wielkopolskiego 1918-1919”. Pokłosiem tego seminarium jest wydawnictwo pt. „Mocą Bóg, celem Ojczyzna. Powstanie Wielkopolskie 1918-1919”. W grudniu 2015 r. w Lesznie odbył się panel historyczny pt. „Niedocenione Powstanie”. W 2009 r. Muzeum we współpracy z Archiwum Państwowym w Lesznie, Instytutem  im. gen. dyw. Stefana „Grota” Roweckiego w Lesznie oraz ze Stowarzyszeniem Oficerów Rezerwy 69. Leszczyńskiego pplot. zorganizowało w Bibliotece Publicznej w Koszalinie  sesję naukową pt. „W 90. rocznicę Powstania Wielkopolskiego 1918/1919. Grupa „Leszno”. Inną formą propagowania dziejów Powstania Wielkopolskiego są publikacje pracowników Muzeum, w tym m.in.: „17 Pułk Ułanów i 55 Pułk Piechoty w obronie ojczyzny 1919/1920 – 1939”, „Poległych lista pamięci”, „Śmigiel w Powstaniu Wielkopolskim 1918/1919 (szkice)”, „Śliwiński Stanisław Bernard”. W 2014 r.  Muzeum  było współorganizatorem „Rajdu pieszego” -   szlakiem miejsc pamięci, z okazji 95. rocznicy Powstania Wielkopolskiego i 94. rocznicy powrotu Leszna do Macierzy.

Zabraknie Powstania Wielkopolskiego w szkołach?

Temat Powstania Wielkopolskiego był do tej pory w szkołach jedynie krótką wzmianką. Ale był. Teraz ma być zmarginalizowany praktycznie do zera. 

Właśnie trwają pracę nad nową podstawą programową dla szkół. Do wczoraj można było zgłaszać uwagi co do projektu tej podstawy. A uwag może być wiele. Dla nas najważniejsza brzmi następująco: DLACZEGO POWSTANIE WIELKOPOLSKIE JEST ZMARGINALIZOWANE? 

Celnie wyraził swoją uwagę prof. Waldemar Łazuga na łamach Gazety Wyborczej: 

"Larum jest potrzebne, ale nauczanie historii za obecnie rządzących idzie generalnie w stronę nacisku na ofiary, cmentarze, porażki - musi być przede wszystkim martyrologicznie. A powstanie wielkopolskie z 1918-1919 roku nie było martyrologiczne. Po prostu z sukcesem przesunięto granice Polski na zachód, nie wybijając przy okazji wszystkich mieszkających na tym terenie Niemców. Taka realpolitik, która wtedy odniosła sukces, nie ma uznania w oczach obecnie rządzących. To właściwie działanie podejrzane, można powiedzieć, na pograniczu zdrady - komentuje prof. Łazuga. - A przecież już Fredro mówił, że nie starczy męstwa, jeśli zabraknie rozwagi. Podobnie Norwid, Szujski. Cóż, cały nurt pracy organicznej - choć w podstawie programowej się go krótko wymienia - jest w tej chwili mocno nie na czasie. Bo nie wpisuje się wprost w nurt heroiczny. Z tego, co widzę, nowa podstawa programowa z historii to historiografia wojenna. Mamy się chlubić pięknymi przegranymi. Wymienia się bitwy, a nie wymienia bohaterów pracy organicznej. Jakby ich nie było! Rozumiem, że taki proces podnoszenia się cywilizacyjnego Wielkopolan w historii może być dziś przez PiS źle widziany. Bo oni generalnie nie lubią ludzi mądrych". (źródło: http://poznan.wyborcza.pl/poznan/1,36037,21083781,powstanie-wielkopolskie-i-bitwa-nad-bzura-nie-pasuja-men-nie.html) 

Na taki obrót sprawy nie możemy się zgodzić! Powstanie Wielkopolskie jest przykładem, jak można zwyciężać i to zwyciężać mądrze! 

Pocztówka autorstwa Leona Prauzińskiego

"Łączmy się" - akcja plenerowa w Jarocinie

Tradycyjnie, już od czterech lat, tego samego tygodnia w sobotę na basenie AQUAPARK JAROCIN w godzinach od 12⁰⁰do 13³° przeprowadzamy pływacką sztafetę memoriałową Powstania Wielkopolskiego pod hasłem gen. Taczaka „Łączmy się!” z udziałem 98. uczestników na 98. lecie, skład sztafety jest zróżnicowany co do wieku i płci uczestników. 

„Łączmy się!” – to moja propozycja memoriałowej sztafety pływackiej. Dlaczego takie hasło? Tę myśl nadrzędną/przewodnią takiej propozycji znalazłem w  zbiorach archiwalnych Koła TPPW Jarocin. A była to informacja, że kpt. Stanisław Taczak (
przydzielony do VII Oddziału Naukowego Sztabu Generalnego WP) był w dniu 17 listopada 1918r. współorganizatorem  manifestacji Polaków, byłych żołnierzy armii niemieckiej. Podczas tej manifestacji prowadził pochód przez Warszawę, krocząc w pierwszym szeregu, który niósł transparent „Łączmy się”. To właśnie ten, nasz „pomnikowy”, oficer z pobliskiego Mieszkowa - późniejszy generał - urodzony przecież na Ziemi Jarocińskiej dał/daje nam bardzo ważny przykład, wskazówkę na dalszą drogę. Jak pokazuje życie, przesłanie to potrzebne było Polakom  wtedy, a i teraz jak najbardziej jest chyba aktualne. Tylko szaleniec lub polityczny głupiec może próbować temu zaprzeczać. Tak więc naszą sztafetę rozpoczyna specjalnie przygotowany uczestnik, który pierwsze 25 m pokonuje pod wodą - do pleców ma przymocowaną/przytroczoną flagę powstańczą i... niejako wyłania się z ukrycia, tak jak powstańcy wyłaniali się "znikąd i zewsząd". Kolejni uczestnicy płyną już normalnie swój dystans. Nie robimy wyścigów, każdy płynie dowolnym stylem według swoich fizycznych możliwości.

 

Więc w tym roku zaliczyliśmy 98 długości basenu na 98. rocznicę powstania. Uczestnicy tej akcji  memoriałowej musieli pokonać pełną długość basenu w dowolnym stylu, by otrzymać medal, dyplom, biało-czerwoną rozetkę oraz okolicznościową ulotkę o historycznych powstańczych faktach.

Reprezentowali wszystkie okolice powiatu i stany. Jak dotąd, najmłodszą pływaczką była 5 letnia Michalinka K., najstarszy uczestnik miał lat 70, a niepełnosprawnych dzielnie reprezentował Jaś S. – walczył do końca po raz kolejny, tak jak robił to przez trzy minione lata i ponownie otrzymał ogromne brawa od wszystkich pływających i zgromadzonych na widowni gości.

Wśród startujących byli: przedszkolacy, uczniowie, nauczyciele, studenci, harcerze i harcmistrz, lekarze, przedsiębiorcy, rolnicy, wójt, radny, strażak, policjant, żołnierz, ratownik, informatyk, elektryk, rzeźnik, dyrektor, kurator społeczny, architekt, trener, prezes, agent ubezpieczeniowy, urzędnicy i emeryci.

Byliśmy bardzo dumni jako organizatorzy sztafety pływackiej, że w składzie jej uczestników znaleźli się w uprzedniej edycji także przybyli z odleglejszych miast Wielkopolski. Pięciu przedstawicieli rodziny Kaniewskich przybyło do nas z Poznania i Rokietnicy i przepięknie popłynęło. Usportowiona rodzina, tak jak ich dzielni i bohaterscy przodkowie. Nawet ten ostatni przykład podpowiada, że nasze hasło  nie jest gołosłowne. Łączymy się! Ludzie z naszego powiatu, a nawet mieszkańcy innych regionów Wielkopolski. 

Mimo wszystko była to kolejna wielka próba: 98. uczestników na 98. rocznicę. Mamy tę już za sobą i wiemy co poprawić jeszcze bardziej. Minusy nas wzbogacą na przyszłość. Wszak ciągle przygotowujemy się do 100. rocznicy. Wtedy po obu stronach basenu stanie równo po 50. uczestników. Będzie się działo!

To wszystko ćwiczymy już czwarty rok. Udaje się, jest widowiskowe i budzi  zainteresowanie uczestników. Cieszymy się z tych skromnych dokonań i chcemy to robić jeszcze lepiej.

Waldemar Kwieciński
Prezes Koła TPPW w Jarocinie

Obudzić śpiących - akcja plenerowa w Jarocinie

W imieniu Zarządu Koła w Jarocinie - Towarzystwa Pamięci Powstania Wielkopolskiego 1918/1919 – pragnę powiadomić o naszych akcjach memoriałowych. W tym roku obchodzimy 98. rocznicę wybuchu Powstania Wielkopolskiego, także w Jarocinie. W związku z przygotowaniami do memoriałowych przedsięwzięć przeprowadziliśmy już akcje plenerowe, w tym z udziałem młodzieży tj. harcerzy miejscowego Hufca ZHP i uczniów klas mundurowych jarocińskiego Zespołu Szkół Ponadgimnazjalnych nr 2.

Jednocześnie nadmieniam, że nasze akcje plenerowe zgłoszone zostały do kalendarza miejskich przedsięwzięć upamiętniających tegoroczną rocznicę wybuchu Powstania Wielkopolskiego w ramach Dni Patrona Miasta (a to z powodu ścisłego związku z datami wydarzeń historycznych sprzed 98 lat jakie miały miejsce wtedy w Jarocinie). Są więc te przedsięwzięcia formalnie zgłoszone  i znane włodarzom miasta, powiatu i radnym Rady Miejskiej. Dzięki ich wsparciu akcje plenerowe odbywają się z powodzeniem.

Dla wizualizacji naszych dokonań wprowadzę opis akcji:

● na jarocińskim dworcu - w dniu 9 listopada br. w godzinach porannych tj. od godz. od 5³° do 8⁴⁰

– 98 lat temu żołnierze z jarocińskich koszar w nocy z 8/9 listopada opanowali dworzec kolejowy przejmując kontrolę nad węzłem kolejowym i transportami frontowymi. Utworzono Radę  Żołnierską, która następnego dnia rozszerzyła się i przekształciła w Radę Robotniczo-Żołnierską pierwszą w Wielkopolsce.

Dlaczego hasło „Obudzić śpiących!”? – to moja propozycja akcji plenerowej na jarocińskim dworcu kolejowym.

Z pisemnych wspomnień świadka i uczestnika zajść powstańczych w Jarocinie p.Stanisława Karolczaka wynika, że powstańcy - polscy żołnierze z tutejszych niemieckich koszar, a było ich około 120 na liczbę 800 żołnierzy - pierwsze salwy karabinowe oddali nocą dnia 8/9 listopada 1918 roku około 2-giej i  w ciągu dwóch kolejnych godzin opanowali także tutejszy dworzec kolejowy. Może warto zacytować fragment jego wspomnień, zachowując oryginalną pisownię autora: „Mieszkańcy, zbudzeni okrzykami, strzałami i biciem dzwonów kościelnych…”; „Setka uzbrojonych kosynierów przemaszerowała ostentacyjnie przez miasto, z śpiewem na ustach…”.

Jeżeli powstańcy w swoich opisach wspominają o: „zbudzonych mieszkańcach”, „śpiewie na ustach”, to aż narzuca się, by te elementy składowe jarocińskiego powstańczego czynu wykorzystać przytomnie do współczesnej nam akcji plenerowej, czyli: obudzić śpiących podróżnych przejeżdżających pociągami przez nasz dworzec kolejowy.

Nasza akcja plenerowa adresowana jest głównie do pasażerów pociągów przejeżdżających przez Jarocin w celu uprzytomnienia tego faktu historycznego – mało znanego w Polsce, niestety. We wskazanym przedziale godzinowym przejeżdża przez jarociński dworzec kolejowy kilka pociągów w różnych kierunkach. Zgromadzeni na kolejowym peronie harcerze i uczniowie klas mundurowych, stojąc w szpalerze tworzą niejako asystę honorową, a tylko wyznaczeni z nich wręczają pasażerom ulotki informujące podróżnych o rocznicowym wydarzeniu oraz wręczali także biało-czerwone rozetki powstańcze na pamiątkę. Gala kilkunastu powstańczych sztandarów oraz dźwięk werbli harcerskich dopełniło całości krótkiego „spotkania z historią”. Pojawili się także przedstawiciele Grupy Rekonstrukcyjnej z Mieszkowa oraz Grupa Rekonstrukcyjna " Jedność" w powstańczych mundurach.

Czas akcji, to czas postoju każdego pociągu czyli tylko ok. 2-3 minut. Z konieczności akcja musi być precyzyjnie prowadzona - na komendę wydającego polecenia instruktora harcerskiego – bezpieczeństwo młodzieży jest najważniejsze. Sprzęt nagłaśniający z lokalnej Jednostki Wojskowej pomaga nam także. Wjeżdżający pociąg  na peron "witany jest" np. Marszem  powstańczym. Rozdawane są ulotki o tematyce lokalnej historycznej i biało-czerwone rozetki powstańcze, odjeżdżający pociąg „żegnany jest” rytmicznymi dźwiękami harcerskich werbli lub kolejnym utworem powstańczym. Posiadamy płytę pieśni powstania wielkopolskiego, więc z doborem właściwego tła muzycznego nie mamy problemu. Akcja z konieczności jest krótka, dobrze i precyzyjnie zaplanowana, a przede wszystkim bezpiecznie przeprowadzona. Jest medialna, ciekawa w swoim założeniu i na pewno zapadnie w pamięci „obudzonych” podróżnych – będą zapewne opowiadać o tym zaskakującym zdarzeniu rodzinie i znajomym gdzieś w Polsce.

O poranku bywa chłodno, wobec czego podajemy naszym wykonawcom akcji plenerowej danie ciepłe - to jest żołnierską grochówkę.

Ilość uczestników tej  akcji plenerowej to około 40-60. harcerzy i uczniów klas mundurowych razem, plus kilku opiekunów oraz kilku członków z Grup Rekonstrukcyjnych. 

Waldemar Kwieciński

Prezes Koła TPPW w Jarocinie